Kwetsbare groepen betrek je bij het verhaal van jouw gemeente door actief naar hen toe te gaan, communicatie op hun niveau aan te passen en samen te werken met mensen die hen al kennen en vertrouwen. Standaard participatietrajecten bereiken deze groepen zelden, omdat ze gebouwd zijn voor burgers die al meedoen. De secties hieronder beantwoorden de meest gestelde vragen over hoe je dat als communicatieprofessional concreet aanpakt.
Wie worden beschouwd als kwetsbare groepen in gemeentecommunicatie?
Kwetsbare groepen in gemeentecommunicatie zijn burgers die door persoonlijke omstandigheden minder goed aansluiten bij de reguliere informatiekanalen en participatievormen van een gemeente. Denk aan mensen met een laag inkomen, laaggeletterden, ouderen zonder digitale vaardigheden, mensen met een beperking, nieuwkomers en statushouders, of mensen in een sociaal isolement.
Wat deze groepen gemeen hebben, is niet dat ze minder betrokken zijn bij hun buurt of gemeente. Vaak is het omgekeerde waar. Ze worden simpelweg niet bereikt door de kanalen en taal die gemeenten standaard inzetten. Een bewonersavond op dinsdagavond met een uitnodiging in formeel Nederlands bereikt de Somalische moeder van drie kinderen niet, en ook niet de 78-jarige zonder smartphone.
Het is ook goed om te beseffen dat “kwetsbaar” geen vaste categorie is. Iemand kan in de ene situatie prima meedoen en in een andere context juist buiten de boot vallen. Goede communicatieprofessionals in de publieke sector denken daarom niet in doelgroepen, maar in situaties en drempels.
Waarom bereiken standaard participatietrajecten kwetsbare groepen niet?
Standaard participatietrajecten bereiken kwetsbare groepen niet omdat ze gebouwd zijn op aannames die voor een groot deel van de bevolking niet kloppen. Ze veronderstellen dat burgers zelfstandig informatie opzoeken, digitaal vaardig zijn, de taal goed beheersen en tijd en energie hebben om mee te doen.
Daar komt bij dat veel participatietrajecten worden opgezet vanuit het gemeentehuis, niet vanuit de wijk. De uitnodiging gaat via de gemeentepagina, de website of een brief in ambtelijk Nederlands. Wie die kanalen niet volgt of niet begrijpt, mist de boot al bij stap één.
Een ander praktijkvraagstuk is dat participatie vaak plaatsvindt op momenten en locaties die niet aansluiten bij de dagelijkse realiteit van kwetsbare groepen. Avondbijeenkomsten zijn lastig voor ouders met jonge kinderen. Formele zalen voelen ontoegankelijk voor mensen die zich toch al buitengesloten voelen. En digitale inspraakformulieren zijn een drempel voor iedereen die moeite heeft met lezen of schrijven.
Het dilemma voor gemeentecommunicatoren is dan ook: hoe organiseer je participatie zo dat je niet alleen de usual suspects bereikt, maar ook de mensen die het hardst geraakt worden door beleidskeuzes?
Welke communicatiekanalen werken het best voor moeilijk bereikbare burgers?
Voor moeilijk bereikbare burgers werken persoonlijke, lokale en laagdrempelige kanalen het best. Denk aan buurtapps zoals WhatsApp-groepen, posters bij de supermarkt of het buurthuis, gesprekken via wijkcentra en bibliotheken, en face-to-face contact via buurtwerkers of sleutelfiguren in de gemeenschap.
Radio en lokale kranten bereiken nog altijd een groot deel van de ouderen die weinig online zijn. Voor mensen met een migratieachtergrond kunnen gemeenschapsorganisaties en religieuze instellingen als doorgeefluik fungeren, mits je hen vroeg betrekt en niet alleen gebruikt als postbode voor kant-en-klare boodschappen.
Wat werkt, verschilt per wijk en per groep. Daarom is het slim om eerst te onderzoeken waar mensen al samenkomen en welke kanalen ze al gebruiken, in plaats van nieuwe kanalen te introduceren en te hopen dat mensen die oppikken.
Hoe schrijf je gemeentecommunicatie op het juiste taalniveau?
Gemeentecommunicatie schrijf je op het juiste taalniveau door te mikken op B1, het taalniveau dat de meeste volwassenen in Nederland goed begrijpen. Dat betekent korte zinnen, gewone woorden, actieve werkwoordsvormen en geen jargon of bestuurstaal.
Concrete tips voor toegankelijke communicatie:
- Gebruik “u moet zich aanmelden” niet, maar schrijf “meld je aan”
- Vermijd afkortingen als WMO, RO of AVG zonder uitleg
- Zet de belangrijkste informatie bovenaan, niet onderaan
- Gebruik opsommingen in plaats van lange alinea’s
- Test je teksten bij echte lezers, niet alleen bij collega’s
Er bestaat ook een handig hulpmiddel: Stichting Accessibility en diverse gemeenten bieden tools aan om teksten automatisch te toetsen op leesbaarheid. Maar de echte test is altijd: begrijpt iemand buiten de gemeente wat je bedoelt?
Interne communicatie speelt hier ook een rol. Als communicatieprofessionals intern niet de ruimte krijgen om ambtelijke teksten te herschrijven, komt de boodschap naar buiten alsnog te formeel aan. Goede interne communicatie over het belang van toegankelijke taal is dus net zo belangrijk als de externe boodschap zelf.
Wat is de rol van wijkprofessionals bij het betrekken van kwetsbare burgers?
Wijkprofessionals zijn de verbinding tussen de gemeente en kwetsbare burgers. Ze kennen de wijk, spreken de taal van bewoners en hebben al een vertrouwensrelatie opgebouwd. Dat maakt hen onvervangbaar in participatietrajecten waarbij standaard communicatiekanalen tekortschieten.
Denk aan wijkverpleegkundigen, sociaal werkers, buurtcoaches en jongerenwerkers. Zij horen in hun dagelijkse werk wat er speelt, welke zorgen er leven en wat mensen écht nodig hebben. Als je hen betrekt bij het ontwerp van een participatietraject, en niet alleen bij de uitvoering, maak je communicatie veel relevanter en effectiever.
Het vraagt wel om een andere manier van werken voor gemeentecommunicatoren. Je geeft een deel van de controle over de boodschap uit handen. Maar dat is ook precies waarom het werkt: mensen vertrouwen de buurvrouw met de rode jas meer dan de folder van de gemeente. Bekijk ook de beschikbare communicatievacatures in de publieke sector als je wilt werken aan dit soort vraagstukken.
Hoe meet je of kwetsbare groepen daadwerkelijk bereikt zijn?
Je meet of kwetsbare groepen bereikt zijn door niet alleen te kijken naar bereikscijfers, maar naar wie er daadwerkelijk heeft meegedaan. Analyseer de samenstelling van je deelnemers: komen zij overeen met de bevolkingsopbouw van de wijk? Zijn er groepen die structureel ontbreken?
Kwantitatieve data vertellen je hoeveel mensen je bereikt hebt. Kwalitatieve gesprekken vertellen je wie je gemist hebt en waarom. Dat tweede is voor kwetsbare groepen minstens zo belangrijk. Ga na een inspraakronde actief na bij wijkprofessionals of de mensen die zij begeleiden zich gehoord voelen.
Praktische meetmethoden:
- Registreer demografische gegevens van deelnemers (waar mogelijk en privacyproof)
- Voer korte gesprekken met wijkwerkers na elk participatiemoment
- Gebruik een eenvoudige feedbackvraag: “Voelde jij je welkom?”
- Vergelijk je bereik met de postcodespreiding van je doelgroep
- Evalueer niet alleen wat je hebt gedaan, maar wat het effect was
Goede communicatievaardigheden voor gemeenteprofessionals betekenen ook: eerlijk zijn over wat niet gewerkt heeft. Alleen dan kun je het de volgende keer beter doen.
Hoe OnlyHuman helpt bij het bereiken van kwetsbare groepen
Wij begrijpen dat communicatie binnen de publieke sector verder gaat dan een campagne opzetten of een persbericht schrijven. Het vraagt om professionals die begrijpen hoe gemeenten werken, wie de bewoners zijn en hoe je draagvlak bouwt bij mensen die normaal buiten beeld blijven.
Wat wij voor jou kunnen doen:
- Wij verbinden gemeenten met communicatieprofessionals die ervaring hebben met participatietrajecten en kwetsbare doelgroepen
- Wij denken mee over welk profiel past bij jouw specifieke opdracht: een interim communicatieadviseur, een projectleider participatie of een specialist toegankelijke communicatie
- Wij kennen de publieke sector van binnenuit en weten wat werkt in de praktijk, niet alleen op papier
- Wij begeleiden zowel starters als ervaren professionals naar de juiste plek binnen overheidsorganisaties
Wil je weten wie wij zijn en hoe wij werken? Lees meer over OnlyHuman. Of neem direct contact met ons op als je een opdracht hebt of op zoek bent naar een nieuwe uitdaging in de publieke sector.
